Czy amerykański system opieki socjalnej, jako element powszechnego obowiązku składania zeznań podatkowych można zastosować w Polsce?
data:04 sierpnia 2011     Redaktor: Barbara Chojnacka

W Polsce natomiast zeznania podatkowe składa tylko cześć społeczeństwa. Niektóre grupy społeczne jak rolnicy lub osoby bezrobotne nie są zobowiązane do przedstawienia urzędowi podatkowemu wysokości swoich dochodów. Stan taki powoduje, że w Polsce nie jest możliwe prowadzenia skutecznej pomocy socjalnej za pomocą systemu podatkowego, gdyż system ten nie obejmuje całego społeczeństwa.

polskieradio.pl
Czy amerykański system opieki socjalnej, jako element powszechnego obowiązku składania zeznań podatkowych można zastosować w Polsce?

Jednym z głównych elementów kształtujących relacje państwa do obywatela jest system podatkowy. Podatnik w tym systemie nie może być jednak wyłącznie obiektem obciażeń fiskalnych, lecz również partnerem, który zarówno lojalnie płaci podatki od swoich dochodów jak i otrzymuje należne świadczenia. Projekt zlikwidowania Numeru Identyfikacji Podatkowej NIP dla większości osób fizycznych, może być pierwszym krokiem w kierunku wprowadzenia w Polsce powszechnego obowiązku składania zeznań podatkowych z użyciem numeru PESEL oraz początkiem istotnego usprawnienia systemu podatkowego, który realizowałby rownież politykę socjalna państwa. Warto więc przyjrzeć się jakie rozwiązania w tym zakresie stosowane są w innych krajach.
W Stanach Zjednoczonych, numer ubezpieczenia społecznego, nadawany przez Social Security Administration (SSA) jest jednocześnie numerem podatnika, który używany jest przy składaniu zeznań podatkowych do urzędu podatkowego Internal Revenue Service (IRS). Numer social security wydawany jest wszystkim obywatelom amerykańskim oraz legalnym rezydentom na podobnej zasadzie jak w Polsce wydawany jest numer PESEL. W USA coroczne składanie zeznań podatkowych jest obowiązkowe i każdy numer social security powinien zostać umieszczony w tych zeznaniach. Numer ten może być użyty jako numer głównego podatnika, lub też jako numer osoby będącej pod opieką podatnika np: dzieci, osoby starsze, osoby niepełnosprawne itp. Powoduje to, że poprzez tak funkcjonujący system podatkowy możliwe jest sprawne prowadzenie polityki socjalnej panstwa, za pomoca zarówno ulg podatkowych jak i dopłat celowych dła osób o niskich dochodach.
W amerykańskim podatku federalnym, ulgi i dopłaty celowe dotyczą najbardziej istotnych obszarów życia każdego człowieka, takich jak edukacja, mieszkalnictwo, założenie rodziny, zatrudnienie, emerytura oraz opieka medyczna. W systemie tym nie ma jednak niektórych ulg stosowanych w Polsce jak np: ulga internetowa. W ten sposób stosowany w USA system ulg i dopłat wiąże się jedynie z najbardziej podstawowymi a jednocześnie niezbędnymi potrzebami człowieka. Każdemu podatnikowi przysługuje więc prawo do korzystania z wymienionych niżej ulg w podatku federalnym, oraz do otrzymania następujących dopłat celowych:
- W zakresie edukacji istnieje możliwość odpisania od podstawy opodatkowania takich wydatków jak: czesne opłacane w szkołach i uczelniach, odsetki od kredytów na naukę, opłaty za przedszkola itp. Osoby o małych dochodach, mogą ponadto otrzymać od IRS dopłatę na edukację w wysokości do 2.500 USD (Education credit).
- W zakresie mieszkalnictwa można zmniejszyć kwotę podlegającą opodatkowaniu poprzez odliczenie od dochodu kwoty odsetek od posiadanego kredytu hipotecznego. Osoby modernizujące swój dom w celu ograniczenia zużycia energii mogą natomiast otrzymać dopłatę od IRS do 30% poniesionych kosztów lecz nie więcej niż 1.500 USD (Residential energy credit). Od 2009 roku aby ułatwić zakup pierwszego domu, na kilkanaście miesięcy wprowadzono dopłatę od IRS w wysokości do 8.000 USD dla osób kupujących dom po raz pierwszy (First-time homebuyer credit)  
- Obszar założenia rodziny pozwala na uzyskanie zmniejszenia kwoty podlegającej opodatkowaniu o kwote 3.650 USD na każdą osobę będącą pod opieką podatnika, zmniejszenia samego podatku do kwoty 1.000 USD na każde dziecko, jak również otrzymania dopłat od IRS dla osób małozarabiających (Earned income credit).
- W zakresie zatrudnienia możliwe jest zarówno odpisanie od podstawy opodatkowania niektótych kosztów związanych z założeniem działalności gospodarczej jak i połowy składek odprowadzanych do SSA przez osoby samozatrudnione. Osoby, które w poszukiwaniu pracy zmieniają swoje miejsce zamieszkania mogą odpisać od podstawy opodatkowania koszty przeprowadzki.
- Obszar emerytury pozwala na odpisanie od podstawy opodatkowania wszystkich składek na dobrowolne programy emerytalne, oraz na uzyskanie zmniejszenia samego podatku o kwotę do 1.000 USD, dla osób o małych zarobkach, uczestniczących w tych programach (Retirement sawings contributions credit).
- Zakres opieki medycznej pozwala na zmniejszenie kwoty podlegającej opodatkowaniu o kwoty składek na ubezpieczenie medyczne.
Ponadto w rozliczeniu podatku stanowego osoby o małych dochodach mają prawo otrzymać dopłaty do podatku od nieruchomości, do kosztów ogrzewania a także do kosztów ubezpieczenia medycznego. System podatkowy w USA wykorzystywany jest też jako narzędzie stymulacji wzrostu gospodarczego poprzez zwiększanie popytu. Przykladowo w latach 2008 i 2009 wszyscy amerykańscy podatnicy otrzymali dodatkowe dopłaty od IRS w kwocie do 600 USD.
W Polsce natomiast zeznania podatkowe składa tylko cześć społeczeństwa. Niektóre grupy społeczne jak rolnicy lub osoby bezrobotne nie są zobowiązane do przedstawienia urzędowi podatkowemu wysokości swoich dochodów. Stan taki powoduje, że w Polsce nie jest możliwe prowadzenia skutecznej pomocy socjalnej za pomocą systemu podatkowego, gdyż system ten nie obejmuje całego społeczeństwa.
Z ulg podatkowych mogą korzystać tylko osoby składające zeznania podatkowe co skutecznie przyczynia się do pogłębiania nierówności w społeczeństwie i zwiększania się ilości tak zwanych osób wykluczonych. Przykładowo rolnicy nie mogą wykorzystać ulg z tytułu posiadania dzieci lub korzystania z internetu, gdyż nie muszą składać zeznań podatkowych. Podobnie osoby bezrobotne, które również nie muszą składać zeznania podatkowego, a dla których internet jest podstawowym narzędziem szukania pracy, muszą ponosić pełną opłatę za korzystanie z tego medium, podczas gdy osoby pracujące są pod tym względem finansowo uprzywilejowane korzystając z ulgi internetowej.
W Stanach Zjednoczonych, zeznanie podatkowe jest też głównym dokumentem określającym sytuacje materialną każdej osoby. Dlatego też wykorzystywany jest on zarówno przez banki przy ustalaniu zdolności kredytowej klienta, jak i przez ośrodki udzielające dodatkowej pomocy socjalnej. Wykluczona jest więc w USA patologia, w której osoba otrzymuje od instytucji finansowej kredyt, wykazując mało wiarygodne dochody, starając się jednocześnie o zasiłek z ośrodka pomocy społecznej, w którym z kolei wykazuje brak jakichkolwiek dochodów, gdyż w obu miejscach konieczne jest przedstawienie kopii tego samego zeznania podatkowego. Warto przy tym zaznaczyć, że amerykański system podatkowy przejmując elementy pomocy socjalnej, przyczynia się do znacznego ograniczenia ilości osób korzystajacych z pomocy społecznej a w ślad za tym ilości administracji, która zatrudniona jest do obslugi tych osób. Pozwala to na lepsze i efektywniejsze wykorzystanie środków, których większa cześć kierowane jest do osób potrzebujących pomocy, a mniej na zbyteczną administracje. Ponadto, aby ograniczyć wyłudzanie zasiłków z pomocy społecznej, w wielu amerykanskich stanach przyjęto zasadę, że zasiłki te nie są przyznawane dla osób, które posiadały w ciągu roku  oszczędności w banku, w wysokości większej niż 2.000 USD. Natomiast dla osób w stosunku do których istnieje podejrzenie, że otrzymany zasiłek mogą przeznaczyć np. na alkohol, zamiast pieniędzy przekazywane są bony żywnościowe zwane food stamps, które można w sklepach zamienić jedynie na żywność. Procedury takie skutecznie ograniczają wyłudzanie świadczeń i wykorzystanie ich na inne cele.    
Obowiązek składania zeznań podatkowych ogranicza również tak zwaną szarą strefe gospodarki i przyczynia się do powszechnego zgłaszania przez podatników do IRS swoich prawdziwych dochodów. W USA każdy podatnik na złożonym zeznaniu podatkowym składa swój podpis pod klauzulą, mówiącą o odpowiedzialności za podanie nieprawdziwych danych. Wprawdzie IRS kontroluje zeznania podatkowe wyrywkowo, to jednak weryfikacja podanych informacji może nastąpić nawet po siedmiu latach od daty złożenia zeznania podatkowego, co zachęca do składania prawdziwych informacji.
Może więc warto w koniecznej reformie systemu podatkowego w Polsce wykorzystać również amerykańskie wzorce, tworząc system, który będzie jednocześnie elementem opieki socjalnej państwa.

Janusz Andryszak

Źródło: www.irs.gov, IRS publications                







Informujemy, iż w celu optymalizacji treści na stronie, dostosowania ich do potrzeb użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych w plikach cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z naszej strony, bez zmiany ustawień w przeglądarce internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności.