Pokazuje ona dużą dysproporcję między wdrażanymi obostrzeniami – od arbitralnego zamykania świątyń we Francji do swobody w ustalaniu liczby osób w miejscach kultu przez związki wyznaniowe na Węgrzech. Instytut zwraca też uwagę na niekonstytucyjność trybu wprowadzania tego typu restrykcji w Polsce.

PRZECZYTAJ ANALIZĘ - LINK:
https://ordoiuris.pl/wolnosc-sumienia/wolnosc-kultu-religijnego-w-wybranych-krajach-europy-ograniczenia-zwiazane-ze

W analizie wskazano, że wolność kultu religijnego mieści się w pojęciu wolności religijnej. Oznacza to, że kwestia ta powinna być rozpatrywana zarówno z punktu widzenia ochrony praw człowieka, jak i instytucjonalnych relacji między państwem a kościołami i związkami wyznaniowymi. Rozwiązania przyjęte w konstytucjach poszczególnych państw europejskich różnią się w tym względzie między sobą, niemniej jednak, pewne generalne ramy ochrony indywidualnej normowane są przez akty prawa międzynarodowego. Zarówno Międzynarodowy Pakt Praw Politycznych i Obywatelskich, jak i Europejska Konwencja Praw Człowieka wyznaczają określony standard ochrony wolności wyznania.

Autorzy analizy zbadali regulacje mające na celu ograniczenie swobody sprawowania kultu religijnego i uczestnictwa w nabożeństwach we Francji, Hiszpanii, Niemczech, Włoszech, na Słowacji oraz Węgrzech. Jak wskazują, najgłębsza ingerencja nastąpiła we Francji, gdzie władze w sposób arbitralny wpierw w ogóle zabroniły odprawiania nabożeństw w budynkach, a następnie dopuściły, by uczestniczyło w nich nie więcej niż 30 osób, bez względu na powierzchnię świątyń. W tym samym czasie dużo mniej restrykcyjne przepisy dotyczyły innych sfer życia społecznego. Zarówno całkowity zakaz nabożeństw, jak i wprowadzenie limitu 30 osób zostały uchylone przez Radę Stanu (Conseil d'Etat), która wskazała, że doszło do „poważnej i wyraźnie bezprawnej ingerencji w wolność praktykowania religii”.

W zupełnie inną stronę poszły rozwiązania przyjęte na Węgrzech. W państwie tym pozostawiono kościołom i związkom wyznaniowym całkowitą swobodę odnośnie do kwestii sprawowania nabożeństw – konieczne było jedynie podporządkowanie się wiernych ogólnym zasadom sanitarnym oraz porządkowym, jak wprowadzonej w związku ze stanem wyjątkowym godzinie policyjnej. W związku z tym, nabożeństwa katolickie są dostępne dla wiernych, zaś protestanckie odbywają się bez ich udziału, a są jedynie transmitowane. Jak wskazuje w analizie Ordo Iuris, rozwiązanie przyjęte na Węgrzech w sposób optymalny realizuje zasadę poszanowania wzajemnej autonomii państwa oraz wspólnot wyznaniowych.

„W naszej analizie nie poddawaliśmy ocenie kwestii wykraczających poza kompetencje prawnika. Nie oceniamy zatem, czy wprowadzenie określonych limitów jest niezbędne dla zapewnienia ochrony zdrowia publicznego. Dokonując oceny czysto prawnej należy zauważyć, że w niektórych krajach – zwłaszcza we Francji – doszło do naruszeń praw człowieka w związku z ingerencją w wolność uzewnętrzniania religii. Potwierdziła to dwukrotnie francuska Rada Stanu. Na tym tle należy zauważyć daleko posuniętą ewolucję rozwiązań przyjętych w Polsce – od skrajnie nieproporcjonalnego ograniczenia uczestników nabożeństw do 5 osób bez względu na powierzchnię świątyni, do określonych przeliczników, podobnych jak w większości przebadanych krajów europejskich. Wciąż jednak ograniczenia wprowadzone są w drodze rozporządzenia, co czyni je sprzecznymi z postanowieniami Konstytucji RP” – komentuje dr Bartosz Zalewski z Centrum Analiz Legislacyjnych Ordo Iuris.

-------------------------------------



Główne tezy analizy:

Wolność religii (wyznania) – obejmująca również formy ekspresji religijnej, takie jak m.in. sprawowanie publicznego kultu - jest gwarantowana zarówno na poziomie regulacji konstytucyjnych, jak i prawnomiędzynarodowych.
Deklaracja autonomiczności władzy świeckiej i religijnej w aktach o najwyższej mocy prawnej skutkuje zapewnieniem jednostkom gwarancji wolności religii i swobody wyznania.
Sposobami uzewnętrzniania religii są przykładowo uprawianie kultu, modlitwa, uczestnictwo w obrzędach, praktykowanie czy nauczanie.
Kult religijny obejmuje ogół czynności dokonywanych z pobudek religijnych i przejawiających się określonym zachowaniem. Wspólna modlitwa czy uczestnictwo w obrzędach, nabożeństwach oraz rytuałach mieszczą się w pojęciu „kultu religijnego”.
Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreśla w swoich orzeczeniach, że wolność sumienia i religii stanowią podstawę demokratycznego społeczeństwa. Tym samym państwo jest odpowiedzialne za zapewnienie spokojnego korzystania z wolności chronionych na podstawie art. 9 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
W orzecznictwie ETPCz uzewnętrznianie kultu religijnego wiąże się także z koniecznością zapewnienia wyznawcom swobodnego praktykowania w miejscach i obiektach, w których kult może być sprawowany.
Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajął stanowisko, że wolność wyznania realizuje się na dwu płaszczyznach: wewnętrznej (forum internum) – oznaczającej posiadanie przekonań religijnych oraz zewnętrznej (forum externum) – publiczne uzewnętrznianie wyznawanej religii.
Na straży wolności wyznania stoją liczne akty prawa międzynarodowego, które wyznaczają określony standard w tym zakresie. Z reguły celem takich aktów jest stworzenie pokojowych warunków życia społecznego.
Konstytucje państw europejskich, co do zasady, zawierają postanowienia dotyczące wolności wyznania. Kwestia wolności religii przynależna jednostce (wymiar indywidualny wolności religii) oraz pozycja kościołów i związków wyznaniowych oraz ich relacje z państwem (wymiar instytucjonalny wolności religii) może być uregulowana łącznie (technika kondensacji) lub też pozostawać rozproszona (znajdować się w różnych rozdziałach poszczególnych konstytucji – technika dyspersji). Ustawy zasadnicze regulują także zasady, na wypadek ewentualnego ograniczenia wolności religii (klauzule limitacyjne).
Ograniczenia podstawowych praw i wolności powinny być dokonywane z poszanowaniem standardów określonych w aktach prawnych o charakterze konstytucyjnym oraz w traktatach międzynarodowych, co powinno uniemożliwiać władzy wykonawczej wykraczanie poza granice swoich kompetencji.
Przyjmowane akty normatywne dotyczące ograniczenia uprawiania kultu powinny być czytelne i jednoznaczne. Nie mogą być także dyskryminujące.
Wprowadzone restrykcje w wyniku panującej pandemii nie mogą ograniczać istoty wolności religii.
Analiza prawnoporównawcza wskazuje, że w niektórych państwach doszło do bezprawnego i nieuzasadnionego ograniczenia swobody kultu religijnego. Dotyczy to zwłaszcza Francji, gdzie wprowadzane restrykcje zostały dwukrotnie uznane za bezprawne przez Radę Stanu.
Wzorcowy sposób postępowania został wdrożony w Niemczech i na Węgrzech, gdzie odpowiednio stosowne restrykcje zostały ustanowione w drodze porozumienia władzy świeckiej oraz kościołów i związków wyznaniowych, bądź w ogóle pozostawiono swobodę decyzyjną kościołom i związkom wyznaniowym w ramach regulacji o charakterze ogólnym.
Rozwiązania przyjęte w Polsce nie spełniają kryteriów formalnych. Ograniczenia w sprawowaniu kultu religijnego powinny być wprowadzane w drodze ustawy, nie zaś rozporządzenia, jak jest to obecnie.

-----------------------------------
13.01:
Około 140 osób manifestowało we wtorek wieczorem przed belgijskim ministerstwem sprawiedliwości w Brukseli domagając się poluzowania ograniczeń dotyczących uczestnictwa w mszy św. Zgodnie z obowiązującymi obecnie restrykcjami epidemicznymi w nabożeństwach może brać udział do 15 osób. W niektórych kościołach msze nie są publicznie odprawiane, aby nie dyskryminować "nadprogramowych" osób.