Przypominamy: Ewa Kurek: ROSJI ROZUMEM NIE POJMIESZ - 19
data:16 września 2014     Redaktor: agalaura

Rosjanie i Żydzi - co mają wspólnego ? Ewa Kurek dzisiaj o zaskakującym skrzyżowaniu historii tych dwóch kultur. Zapraszamy!



Israel-Western Wall by en:User:Chmouel - Taken and uploaded on en:Israel-Western_Wall.jpg|en:WP the 06/20/2004 by en:User:Chmouel, more images available at http://www.chmouel.com/geeklog/gallery/gal

Rozważając zjawiska prawosławnego hesychazmu i starczestwa, które odegrały i nadal odgrywają zasadniczą rolę w kształtowaniu rosyjskiej religijności i mentalności, warto zwrócić uwagę na podobne zjawiska w kręgu Żydów zamieszkujących niegdysiejsze wschodnie rubieże Pierwszej Rzeczpospolitej.


Muszę z całą ostrością i odpowiedzialnością podkreślić, iż przedstawione poniżej tezy są na dzień dzisiejszy raczej prezentacją luźnych skojarzeń niż opartymi na badaniach naukowych wynikami, a ich potwierdzenie lub odrzucenie wymagać będzie szczegółowej analizy źródłowej. Jednym słowem niniejsza prezentacja nie jest niczym innym niż zarysowującym się w trakcie badań interesującym obszarem badawczym.


Szczerze powiedziawszy autorką pierwszych skojarzeń nie jestem ja, lecz moja córka Karolina oraz izraelski adwokat i dziennikarz Uri Huppert. Podczas mojego ostatniego pobytu w Izraelu siedzieliśmy przy kawie w Jerozolimie i rozmawialiśmy o różnych religiach. Gdy zaczęłam mówić o prawosławnym hesychazmie, uczestniczący w dyskusji Uri i Karolina nieomal jednogłośnie zapytali:


– Czy hesychazm ma coś wspólnego z chasydyzmem?


– A dlaczego ma mieć? – zapytałam zdziwiona.


– Bo z nazwy są podobne… – odrzekli.


Rzeczywiście. Nie wpadłam na to. Bo judaizm wydaje się być na pozór tak odległy od prawosławia, że w moim mózgu brakło połączenia… A tak naprawdę, to już z samej nazwy chasydyzm jest przecież bardzo podobny do hesychazmu. Jeśli zaś bliżej się im przyjrzeć, oba te tak na pozór odległe nurty religijne mają wiele wspólnego.


Jeśli za postawę rozpatrywania obu kierunków przyjąć dwie podstawowe bazy religijne, judaizm i chrześcijaństwo, to okazuje się, że zarówno hesychazm w chrześcijaństwie, jak i chasydyzm w judaizmie są najważniejszymi, o ile nie jedynymi gałęziami czysto mistycznymi. To znaczy, mistycyzm jako taki (zwłaszcza w formie kabały) nigdy nie był całkiem obcy tradycyjnemu judaizmowi oraz chrześcijaństwu zachodniemu (katolicyzmowi, protestantyzmowi i innym jego odłamom). W obu wypadkach na przestrzeni wieków w tradycyjnym judaizmie i zachodnim chrześcijaństwie mamy jednak do czynienia zaledwie z nurtami mistycznymi lub postaciami wybitnych mistyków, a nie mistycyzmem jako głównym nurtem religijności. Tymczasem zarówno narodzony w wieku XIV prawosławny  hesychazm, a zwłaszcza powstała w drugiej połowie XVIII wieku jego odmiana zwana starczestwem, jak i narodzony w kręgu judaizmu  chasydyzm,  są religiami – rzec można – powszechnego mistycyzmu, bowiem podstawową kategorią życia religijnego obu kręgów wyznaniowych jest modlitwa i mistyczne przeżycie.


Faktami, które każą stawiać pytania o związki i wpływy prawosławnego starczestwa i judaistycznego  chasydyzmu jest wspólny krąg czasowy i terytorialny obu kierunków. Ruch  starczestwa zapoczątkowany został bowiem przez Paisjusza Wieliczkowskiego (1722-1794) na terenie Mołdawii, a chasydyzm Izraela Baal Szem Towa (1700-1760) na obszarze Podola.



Jak pokazuje przedstawiona wyżej mapa, Mołdawia i Podole leżą tuż obok siebie, a w strukturach XVIII wieku były jak gdyby dwoma sąsiadującymi ze sobą województwami. Pozostaje jedynie szukanie odpowiedzi na pytanie o to, kto od kogo zaczerpnął wzorce mistycznej duchowości: Izrael Baal Szem Tow od  Paisjusza Wieliczkowskiego, czy może na odwrót. Założyciel ruchu chasydzkiego był wprawdzie o pokolenie starszy od prawosławnego założyciela ruchu starczestwa, ale to jeszcze niczego nie przesądza, bowiem prawosławie w momencie powstania obu ruchów miało za sobą cztery wieki mistycznego hesychazmu, który zdaje się być bliższym zarówno starczestwu jak i chasydyzmowi niż judaistyczna kabała.    


Poza wspólnym kręgiem czasowym i terytorialnym, najwięcej pytań rodzi się w wypadku porównania funkcji starca w prawosławiu i funkcji cadyka we wspólnotach chasydów. Ponieważ jednak nie sposób w krótkim tekście zanalizować wszystkie podobieństwa pomiędzy ruchem starczestwa a chasydyzmem, podstawowe kwestie zobrazowałam w przedstawionej niżej tabeli.


ProblemPrawosławieJudaizm
Nazwastarczestwo jako forma hesychazmuchasydyzm
ZałożycieleRuch opartego na hesychaźnie starczestwa zapoczątkował mnich Paisjusz Wieliczkowski (1722-1794)ojcem chasydów był wędrowny kaznodzieja i znachor Izrael Baal Szem Tow (1700-1760)
Miejsce narodzinMołdawiaMiędzyboż na Podolu
Zasięg terytorialnyMołdawia oraz ziemie wschodnie Pierwszej Rzeczypospolitej (dzisiejsza Ukraina i Białoruś) oraz Rosjaziemie wschodnie Pierwszej Rzeczypospolitej (Podole i Wołyń na Ukrainie, Białoruś, Litwa) oraz w wieku XIX i XX Polska centralna
Duchowośćmistycyzm jako jedyna droga do Boga; odrzucenie racjonalizmu; osią intelektualną opartego na hesychaźmie starczestwa było złączenie się z Bogiem (przebóstwienie) osiągalne dzięki określonym modlitwommistycyzm jako jedyna droga do Boga; odrzucenie judaistycznej tradycji Ksiąg; osią intelektualną chasydyzmu było złączenie się z Bogiem poprzez taniec, śpiew i ekstatyczne modły
Przywódcy

funkcja starców – wybrańców Boga, którzy posiadają nadprzyrodzone moce i przyciągają wiernych; wyznawcy prawosławia potrzebują pośrednika, który przebywa znacznie bliżej Boga niż oni i mogą pomóc ludziom.

Funkcja cadyków – sprawiedliwych wybrańców Boga, nad-chasydów, którzy przyciągają wiernych; chasyd potrzebował pośrednika, który przebywał znacznie bliżej Boga niż on i mógł pomóc ludziom.




Zobacz równiez:





Informujemy, iż w celu optymalizacji treści na stronie, dostosowania ich do potrzeb użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych w plikach cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z naszej strony, bez zmiany ustawień w przeglądarce internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności.