Boże Narodzenie na Kaszubach
data:24 grudnia 2011     Redaktor:

Boże Narodzenie to najpiękniejsze święta. Wszyscy cenią sobie ich ciepło i klimat, który roztacza się na wiele dni przed świętami i po 25 grudnia. Chociaż w poszczególnych regionach Polski tradycje i zwyczaje różnią się między sobą, to święto to wszędzie obchodzone jest uroczyście. "G?dë" ? to określenie okresu świątecznego na Kaszubach między Bożym Narodzeniem a Trzema Królami.

muzeum-wdzydze.gda.pl
W dzień wigilijny Kaszubi starają się wstrzymywać od jedzenia, dopiero wieczorem siadają do wspólnej "godowi wieczerze". Była ona postna i na ogół skromna. U zamożniejszych podawano dawniej do 12 potraw przygotowanych z: grochu, fasoli, maku, suszonych grzybów i owoców, kapusty, "pulci" (ziemniaki w mundurkach) i ryb - śledź, karp. Najważniejszą potrawą były kluski z suszonym owocem, kapusta z grzybami oraz ryby. Specjałem wigilijnym rybaków z półwyspu helskiego był gotowany węgorz z kluskami i śliwkami.

Do stołu zasiadają wszyscy domownicy i dzielą się opłatkiem składając sobie życzenia. Na stół kładzie się jedno nakrycie więcej niż jest domowników; przygotowane dla niespodziewanego gościa. Na stół wigilijny kładziono trochę siana a w kąt izby stawiano snop żyta, by zboże w nadchodzącym roku dało obfity plon. Współcześnie w każdym domu kaszubskim jest "godnie" drzewko przystrojone małymi jabłuszkami, domowymi ciastami, przedstawiającymi zwierzęta i gwiazdki. Trzeba jednak pamiętać, że choinka dawniej nie była znana na Kaszubach. Dotarła tutaj dopiero na początku XX wieku.

Szczególnymi względami wśród Kaszubów cieszyła się "chowa" - zwierzęta domowe. Jeszcze przed wigilią otrzymywały najlepszą paszę, zaś po wigilii okruszyny wigilijnego chleba i klusek z makiem. Okruszyny wrzucano rybom do wody a ptakom stawiano w sadzie snop zboża.

Po kolacji śpiewano kolędy i czekano na Gwiôzdkę (Gwiazdora). Postać ta przynosiła radość, obdarowywała  prezentami a jednocześnie miała w sobie coś niezwykłego, magicznego, podobnie jak Św. Mikołaj . Gdy ma się kilka lat, Gwiôzdkę się kocha , ale czuje się przed nią respekt, a nawet lęk. Ubrany w kożuch odwrócony na lewą stronę, przepasany słomą, w baraniej czapce i masce chodził z dzwonkiem od domu do domu i obdarowywał dzieci prezentami , karcił je i upominał. Towarzyszył mu kilkuosobowy orszak , którym kierował  Szandara (policjant).

Wśród kolędników - przebierańców był też wesoły diabeł (Purtk), baba, strach, Cygan lub Żyd, śmierć, kozioł i koniecznie muzykant, grający na akordeonie. Występom towarzyszył śmiech, piski, krzyki i ogólny harmider. Ich psoty i figle miały  przynieść szczęście, siłę i urodzaj. Nieco inną formacją przebierańców są gwiżdże, wędrujący aż do Św. Trzech Króli. Wyglądem niewiele się różnią, natomiast ich występom towarzyszyły  śpiewy i recytacje wierszy o narodzeniu Jezusa.

Według Kaszubów noc wigilijna obfituje w przeróżne cuda: woda w stawach, jeziorach, strumieniach zamienia się na chwilę w wino. Kto nieświadomie przypadkiem napije się czerwonego wina, będzie miał szczęście przyszłym roku, tych zaś, którzy czyhają na to świadomie spotka nieszczęście. Zwierzęta rozmawiają ze sobą ludzkim głosem "wszetka chowa może gadac jak ledze". Jednak niebezpiecznie jest ich podsłuchiwanie. W ten dzień, przed północą, wszyscy udawali się na pasterkę. Przed pójściem na nią "gbur" gospodarz, budził zwierzęta domowe i drzewa słowami: "Me tero jidzeme na pasterkę, pójta z nama".

Pierwsze święto Bożego Narodzenia na Kaszubach upływało w gronie rodzinnym. W drugie święto Kaszubi przynosili do kościoła w chusteczkach owies do świecenia. Obsypywali nim później księdza, sąsiadów, podawali zwierzętom by się dobrze chowały resztę mieszali z siewnym ziarnem celem zapewnienia dobrego urodzaju. Po południu gospodarze udawali się w sąsiedzkie odwiedziny z życzeniami.


Co roku Muzeum Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich zaprasza na "G?dë - Boże Narodzenie na Kaszubach".
W programie: przygotowania do wigilijnej wieczerzy, pięknie przystrojone choinki w chłopskiej chałupie, szlacheckim dworze i kościele, ludową szopkę z pozytywką i orszak kaszubskich Gwiazdek oglądać można we wdzydzkim muzeum od 22 XII do 1 II 2011 z wyjątkiem 25 XII, 1 I 2012 oraz sobót i niedziel, w godz. od 10.00 do 15.00.

Msze święte w zabytkowym, drewnianym kościele ze Swornegaci odbędą się:
25 XII o godz. 11.30
26 XII o godz. 8.00
w Nowy Rok o godz. 11.30

Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny
im. Teodory i Izydora Gulgowskich
we Wdzydzach Kiszewskich
83-406 Wąglikowice
Tel/Fax 058 686-12-88 & 686-11-30
www.muzeum-wdzydze.gda.pl
muzeum@muzeum-wdzydze.gda.pl

za: muzeum-wdzydze.gda.pl, naszekaszuby.pl





Informujemy, iż w celu optymalizacji treści na stronie, dostosowania ich do potrzeb użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych w plikach cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z naszej strony, bez zmiany ustawień w przeglądarce internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności.