Zmiany w systemie emerytalnym i świadczeń prorodzinnych w expose Premiera
data:24 listopada 2011     Redaktor: Barbara Chojnacka

Reformy podwyższenia wieku emerytalnego jak i świadczeń prorodzinnych wymagają więc dokładnej analizy wielu aspektów, gdyż do ich przeprowadzenia konieczna jest szeroka akceptacja społeczna.

eostroleka.pl

Czy przedstawione przez Premiera w exposé zmiany w systemie emerytalnym i świadczeń prorodzinnych zdobędą akceptację społeczną?

Jedną z głównych reform przedstawionych przez Prezesa Rady Ministrów w swoim exposé jest podwyższenie wieku emerytalnego i zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. Wprawdzie cel tej reformy, ze względu na wydłużającą się średną długość życia Polaków, jest zrozumiały i oczywisty, tym bardziej, że zgodny jest on z obserwowanymi od wielu lat trendami w krajach wysoko rozwiniętych, to jednak plany wykonania tej reformy mogą budzić uzasadnione niepokoje. Podwyższenie wieku emerytalnego nie jest jedynie administracyjną zmianą wieku uprawniającego do otrzymywania świadczeń emerytalnych, lecz jest bardzo ściśle związane z sytuacją na rynku pracy. Przedstawiana często w mediach, zarówno przez dziennikarzy jak i polityków teza, że wraz z podwyższeniem wieku emerytalnego Polacy będą dłużej pracować jest tezą błędną, gdyż tylko nieliczni utrzymają swoje miejsca pracy do osiagnięcia pełnego wieku emerytalnego, a wiekszość straci pracę znacznie wcześniej.

W Stanach Zjednoczonych powyższy problem jest doskonale zauważalny i rozwiązany został zarówno przez możliwość wczesnego korzystania z dodatkowych dobrowolnych programów emerytalnych, jak i przez możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę otrzymując niższe świadczenia. W USA depozyty na indywidualne konta emerytalne Individual Retirement Account (IRA), w wysokości do 5,000 USD rocznie odejmowane są od podstawy opodatkowania, a osoby o małych dochodach mogą uzyskać dopłatę z urzędu podatkowego do 1,000 USD za uczestnictwo w tych programach. Z kont IRA można dokonywać wypłat już w wieku 59 lat i 6 miesięcy, co pozwala na uzyskanie alternatywnego źródła dochodu dla osób, które straciły pracę przed osiągnięciem pełnego wieku emerytalnego. W USA od wielu lat podnoszony jest wiek emerytalny do 67 roku życia, na zasadzie, że kolejny rocznik osiąga pełny wiek emerytalny o dwa miesiące później niż poprzedni. Wolne tempo podwyższania wieku emerytalnego w połączeniu z możliwością uzyskania ulg podatkowych za wpłaty na konta IRA, pozwalają podatnikom amerykańskim na zgromadzenie odpowiednio wysokich zasobów finansowych na tych kontach, które mogą stanowić źródła utrzymania na wypadek utraty pracy w okresie przedemerytalnym.

W Polsce natomiast zainteresowanie indywidualnymi kontami emerytalnymi IKE jest minimalne, gdyż wpłaty na te konta nie dają możliwości uzyskania ulgi podatkowej. Wprawdzie na początku roku, podczas dyskusji w sprawie słusznego zmniejszenia składki na Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE), minister Michał Boni wypowiadał się w mediach o zamiarze wprowadzenia ulg podatkowych dla wpłacających na konta IKE, to w następnych miesiącach temat ten nie został już podjęty. Wprowadzenie tych ulg jest jednak bezwzględnie konieczne przy reformie podwyższania wieku emerytalnego. Ponadto, aby uzyskać możliwie duże zainteresowanie społeczne wpłatami na konta IKE, limity wpłat na te konta, które zostałyby objęte ulgą podatkową muszą być ścisle związane zarówno z szybkością podnoszenia wieku emerytalnego, jak i z realnymi możliwościami finansowymi społeczeństwa. Jeżeli więc nawet zostałyby wprowadzone w Polsce ulgi podatkowe za wpłaty na konta IKE, to tempo dochodzenia do docelowego wieku emerytalnego na zasadzie przedstawionej w exposé, nie pozwoli na zgromadzenie odpowiednich wkładów na tych kontach, aby stanowiły one alternatywne źródło utrzymania na wypadek utraty pracy w okresie przedemerytalnym. Ponadto przy założeniach przedstawionych w exposé, byłoby rownież paradoksem, że w Polsce mężczyzna z rocznika 1956 osiagnąłby wiek emerytalny mając 67 lat a w Ameryce mając 66 lat i 4 miesiące, pomimo tego, że w USA podwyższanie wieku emerytalnego trwa już od wielu lat. Polacy, przez kilka lat przechodziliby więc na emeryturę później niż Amerykanie. W zwiazku z powyższym konieczne jest zróżnicowanie tempa w dochodzeniu do pełnego wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn przedłużając okres trwania reformy dla mężczyzn z 8 do 12 lat.

W USA istnieje również możliwość przechodzenia na emeryturę w terminie wcześniejszym lub późniejszym niż pełny wiek emerytalny. Najwcześniej można uzyskać świadczenia emerytalne w wieku 62 lat a najpóźniej w wieku 70 lat i będą one wtedy przez cały okres pobierania świadczeń mniejsze lub większe od pełnych świadczeń emerytalnych wynikających z rocznika urodzenia. Przechodząc na emeryturę w wieku 62 lat świadczenie emerytalne jest mniejsze o trzecią część od świadczenia przysługującego w pełnym wieku emerytalnym, a przechodząc na emeryturę w wieku 70 lat świadczenie to jest z kolei większe o trzecią część od pełnego świadczenia emerytalnego. Rozwiązanie takie powoduje, że Amerykanie nawet w sytuacji braku pracy w okresie przedemerytalnym, w pierwszej kolejności wykorzystują zasoby zgromadzone na dobrowolnych programach emerytalnych uzyskując w ten sposób w terminie późniejszym wyższe świadczenia emerytalne z Social Security Administration (SSA), która jest odpowiednikiem polskiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Zwłoka o jeden rok w rozpoczęciu pobierania świadczeń z SSA daje możliwość podwyższenia emerytury o około 8% czyli o prawie 5% powyżej stopy inflacji. Warto więc również w polskim systemie emerytalnym zastosować tego rodzaju możliwości.

Premier w swoim exposé przedstawił także planowane zmiany w systemie ulg podatkowych przysługujących z tytułu posiadania dzieci. Przedstawione zmiany ograniczające ulgi podatkowe dla rodzin o dochodzie rocznym powyżej 85,000 zł. jak i zwiększające ulgi podatkowej o połowę na trzecie dziecko podążają w dobrym kierunku, jednakże nie są one wystarczające. W celu odwrócenia niekorzystnego trendu demograficznego konieczne jest oddziaływanie nie tylko ulgami podatkowymi ale również dopłatami na dzieci dla rodzin o niskich dochodach.

W USA system podatkowy może oddziaływać na rodziny posiadające dzieci w trzech aspektach: poprzez obniżenia podstawy opodatkowania o kwotę 3,650 USD na każde dziecko, poprzez ulgi na samym podatku w wysokości do 1,000 USD na każde dziecko, oraz przez dopłaty celowe z urzędu podatkowego do 5,666 USD w zależności od dochodu i ilości dzieci. Ze względu na to, że w Polsce rodziny o małych dochodach nie są w stanie wykorzystać ulg podatkowych z tytułu posiadania dzieci, gdyż często ich podatek jest mniejszy niż ulga która im przysluguje, konieczne jest wprowadzenie, podobnie jak w USA, dopłat celowych na dzieci w rodzinach o niskich dochodach.

Odpowiadając na pytania posłów Premier powiedział, że nowy rząd nie planuje wprowadzenia podatku od wartości nieruchomości. W Stanach Zjednoczonych podatek taki istnieje i nie ma powodu, żeby nie wprowadzić jego również w Polsce. W USA osoby posiadające niskie dochody otrzymują jednak w dużej części zwrot tego podatku.

Wprowadzenie podatku od wartości nieruchomości w Polsce na podobnych zasadach jak stosowany jest on w USA lub z uwzględnieniem określonej wartości nieruchomości wolnej od podatku byłoby bardzo wskazane. Kierując się zasadą solidaryzmu społecznego byłoby bardzo uzasadnione aby posiadacze dużych rezydencji byli obciążeni podatkiem od wartości nieruchomosci, a uzyskane w ten sposób środki mogłyby zostać przeznaczone na wspomniane wyżej dopłaty celowe na dzieci dla rodzin wielodzietnych posiadajacych niskie dochody.

Reformy podwyższenia wieku emerytalnego jak i świadczeń prorodzinnych wymagają więc dokładnej analizy wielu aspektów, gdyż do ich przeprowadzenia konieczna jest szeroka akceptacja społeczna. Dlatego też, przed wprowadzeniem tych reform, bardzo uzasadnione jest dokładne przeanalizowanie sprawdzonych wzorców z krajów wysoko rozwiniętych gdzie podobne zmiany zostały przyjęte przez społeczeństwo z pełnym zrozumieniem.

Janusz Andryszak






Informujemy, iż w celu optymalizacji treści na stronie, dostosowania ich do potrzeb użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych w plikach cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z naszej strony, bez zmiany ustawień w przeglądarce internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności.