Zapraszamy do Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie
data:06 sierpnia 2013     Redaktor: AlicjaS

Dziś odbędą się uroczystości upamiętniające gehennę Powstańców i cywilnych Warszawiaków i ich dalsze losy, jakie im zgotował okupant niemiecki, przy milczącej aprobacie tego drugiego...











Muzeum jest czynne:

- poniedziałki: Muzeum nieczynne
- wtorki i środy: w godz. 9.00 - 17.00
- czwartki: w godz. 12.00 - 19.00
- piątki: w godz. 9.00 - 16.00
- soboty: w godz. 12.00 - 17.00
- niedziele: w godz. 11.00 -16.00
 
Muzeum Dulag 121 to nowoczesna, multimedialna ekspozycja poświęcona obozowi przejściowemu dla ludności cywilnej wygnanej z Warszawy podczas Powstania Warszawskiego. Nowe Muzeum powstało na terenie dawnego obozu Dulag 121 w Pruszkowie.

Ekspozycja Dulag 121 składa się z pięciu części, poświęconych Powstaniu Warszawskiemu, exodusowi Warszawy, funkcjonowaniu Dulagu 121, pomocy dla obozu i ostatniemu okresowi jego działalności. Wśród wyeksponowanych obiektów są m. in. oryginalna opaska pracownika kuchni obozowej, kubek i łyżki, należące do więźniów obozu, ołowiane żołnierzyki, wyniesione z Warszawy przez dziecko oraz odręczny list Jarosława Iwaszkiewicza dotyczący losu więzionych w obozie pruszkowskim ludzi kultury. Szczególnie poruszającą i symboliczną pamiątką są klucze, demonstracyjnie wyrzucane na pruszkowską rampę kolejową przez wywożonych w głąb Rzeszy warszawiaków, zebrane przez sześcioletniego Andrzeja Slaskiego.

Jednym z elementów scenograficznych ekspozycji jest kanał (taki sam jak w halach warsztatów kolejowych, w których przetrzymywano warszawiaków) wypełniony przedmiotami, które wypędzeni przynieśli ze sobą do obozu – walizkami, tobołami z pościelą i odzieżą, naczyniami, zabawkami itd. Po jego obu stronach umieszczono stanowiska z wywiadami udzielonymi przez osoby, które przeszły przez Dulag oraz osoby niosące pomoc wypędzonym.

Dwie prezentacje multimedialne stanowią rozwinięcie tematów z fasad poświęconych Dulagowi 121 i pomocy dla obozu. W każdym z kiosków znalazły się fotografie, dokumenty, relacje, wycinki z prasy, mapy i szkice. Obok nich umieszczono replikę fragmentu wagonu bydlęcego – takiego, jakimi warszawiaków wywożono z obozu na dalszą tułaczkę. W kinie znajdującym się na ekspozycji wyświetlane są filmy i zapętlona prezentacja fotografii.
 
----------------------------------------------
Początki obozu

5 sierpnia 1944 roku na terenie Warsztatów Kolejowych w Pruszkowie Niemcy organizują obóz przejściowy dla ludności cywilnej ewakuowanej z Warszawy. Na powierzchni blisko 50 hektarów, ogrodzonych wysokim betonowym murem, powstaje Durchgangslager (Dulag) 121. Następnego dnia niemiecki komisarz miasta Pruszkowa Walter Bock nakazuje Radzie Głównej Opiekuńczej przystąpić do organizowania pomocy na rzecz wypędzonych. Pierwszy transport dociera do obozu już 7 sierpnia. Ludność jest dowożona pociągami Elektrycznej Kolei Dojazdowej lub magistralą skierniewicką. Są dni, gdy do obozu trafia dziennie nawet kilkanaście tysięcy osób. Ludność przywożona kolejką EKD dociera do stacji Tworki, skąd pędzeni pod strażą idą trzy kilometry do Dulagu. Transporty przychodzące koleją skierniewicką, wyładowują ludność przed bramą obozową numer 14.

Topografia

1. Barak nr 1 – dawna hala naprawy wagonów towarowych, trafiają tu pierwsze transporty warszawiaków niezdolnych do pracy, przeznaczonych na osiedlenia w Generalnym Gubernatorstwie

2. Barak nr 2 – dawny oddział usług technicznych, tzw. barak szpitalny, w części zachodniej mieści się ambulatorium i działa niemiecka komisja lekarska, w części wschodniej jest "szpital". W sąsiednim baraku 2B działa szpitalik zakaźny

3. Barak nr 3 – dawna kuźnia, lokowani są tu tramwajarze z rodzinami, poszukiwani do pracy w niemieckich miastach, a później mężczyźni zakwalifikowani na wywóz do pracy w Rzeszy

4. Barak nr 4 – dawna hala remontu obrabiarek, umieszczane są w nim kobiety zakwalifikowane na wywóz do pracy w Rzeszy

5. Barak nr 5 – dawna hala naprawy wagonów osobowych, od połowy sierpnia trafiają tu warszawiacy oczekujący na selekcję. Jest to największa hala o powierzchni około 5 tys. m2

6. Barak nr 6 – dawna parowozownia, jest specjalnie strzeżony, przebywają w nim mężczyźni wywożeni do Niemiec i do obozów koncentracyjnych

7. Barak nr 7 – dawna stolarnia, początkowo pełni funkcję przejściowego baraku, po kapitulacji Mokotowa i Żoliborza trafiają do niego Powstańcy

8. Barak nr 8 – oddział wentylowy, pod koniec września zostaje w nim zorganizowany prowizoryczny szpital dla rannych Powstańców

9. Budynek nr 9 – w dawnym magazynie budowlanym mieści się magazyn żywności

10. Budynek nr 10 – mieści się tu kuchnia obozowa RGO

11. Brama kolejowa nr XI – nieużywana w trakcie funkcjonowania obozu

12. Brama główna – brama od ulicy Warsztatowej (obecnie 3 Maja) i wartownia

13. Barak nr 13 – tzw. Dom Braci Jabłkowskich, przeznaczony dla brygady roboczej "Arbeitskomando", złożonej z mężczyzn wywożonych pod strażą do pracy przy rabowaniu Warszawy

14. Brama nr XIV – brama wjazdowa dla pociągów z ewakuowanymi warszawiakami

15. Brama nr XXIV – brama wyjazdowa dla transportów kolejowych kierowanych w głąb Rzeszy

16. Bunkier stalowy usytuowany przy bramie głównej

17. Wieże strażnicze

18. Domy mieszkalne dla rodzin pracowników, obok niemiecki schron przeciwlotniczy typu "LS-Rundbau"

19. Czerwony budynek biurowy – mieszczą się w nim koszary żandarmerii

20. Budynek dawnej szkoły kolejowej – tu skoszarowani są żołnierze Wehrmachtu

21. Niezamieszkały dom starej "Papierni"

22. "Zielony wagon" – urzędują w nim niemieckie służby bezpieczeństwa i gestapo

23. Okopy przeciwlotnicze.

24. Przejazd kolejowy dla szosy Pruszków – Piastów

25. Przejazd kolejowy ulicy 3 Maja

26. Pociągi oczekujące za załadunek transportowanej ludności z Warszawy

27. Dom ogrodnika – miejsce zakwaterowania komendanta obozu i inspektorów Arbeitsamtu

28. Kotłownia z dwudziestometrowym kominem

29. Stanowiska artylerii przeciwlotniczej

Warunki bytowe

W odrażających warunkach, w brudnych i dusznych halach przebywa dziennie od kilku do kilkunastu tysięcy ludzi. Hale zagracone są najrozmaitszym żelastwem, odpadkami, śmieciami, zalane olejem i smarami. Dużą część zajmują kanały rewizyjne, wypełnione nieczystościami. W barakach panują tragiczne warunki bytowe: brak wody i toalet, przerażający brud i zaduch. Wyczerpani ludzie śpią na betonie, wykorzystując każdy skrawek wolnej powierzchni. Z braku miejsca duża część osób koczuje na zewnątrz, paląc ogniska. Z czasem przy barakach powstają prowizoryczne latryny, przed którymi ustawiają się długie kolejki. W obozowym "szpitalu" brakuje leków i materiałów opatrunkowych. Każdy z baraków strzeżony jest przez posterunki niemieckie. Zmęczonym i wycieńczonym ludziom towarzyszą przerażenie i niepewność jutra.
 
za: http://www.dulag121.pl





Informujemy, iż w celu optymalizacji treści na stronie, dostosowania ich do potrzeb użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych w plikach cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z naszej strony, bez zmiany ustawień w przeglądarce internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności.