Kartka z Kalendarza - mjr Antoni Żubryd
data:23 października 2012     Redaktor: AlicjaS

24 października 1946 r. - Major NSZ Antoni Żubryd i jego ciężarna żona Janina zostali zamordowani w Malinówce na Podkarpaciu przez agenta UB Jerzego Vaulina.

 
 
Przez cały okres polski ludowej postać Antoniego Żubryda była uosobieniem reakcji, wszelakiego zaprzaństwa i faszyzmu. Uczyniono z niego niemalże sztandarowy symbol powojennego podziemia niepodległościowego w znaczeniu jak najbardziej pejoratywnym. Książki takie jak „Łuny w Bieszczadach”, „Na tropach Żubryda”, „Bieszczady w ogniu” czy też film „Ogniomistrz Kaleń” skutecznie wyryły jego obraz jako brutalnego zbrodniarza, zaś obraz jego ludzi jako bandę rzezimieszków i rabusi. Oczywiście opowieści te z jakąkolwiek prawdą miały niewiele wspólnego. Kim więc był Antoni Żubryd i jak wyglądały koleje jego dramatycznego życia?

Za: http://podziemiezbrojne.blox.pl

 

Urodził się w 1918 r. w Sanoku. Podczas kampanii wrześniowej 1939 walczył w obronie Warszawy. W trakcie walk został awansowany do stopnia sierżanta i odznaczony Krzyżem Walecznych. Po kapitulacji dostał się do niewoli. Po kilku dniach zwolniony. Powrócił do Sanoka.

 

Po koniec lipca za namową znajomego podjął współpracę z NKWD. Jako agent o ps. „Orłowski” prowadził rozpoznanie niemieckich umocnień nad Sanem.

Zagrożony aresztowaniem przez Gestapo, Żubryd wraz z żoną Janiną, 1 lutego 1941 przekroczył San prosząc o protekcję. Oficer prowadzący kpt. Kuzniecow nie uwierzył jednak Żubrydowi i dał wybór: dalsza współpraca i zamieszkiwanie po niemieckiej stronie Sanu, albo zesłanie na Syberię. Żubryd odmówił dalszej współpracy i wraz z żoną został aresztowany.

 

Małżeństwo Żubrydów zostało uwolnione w wyniku wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. Niemcy wiedząc o agenturalnej działalności Żubryda aresztowali go 5 listopada 1941 roku. Śledztwo trwało 2 lata. 6 września 1943 r. Sąd Specjalny (Sondergericht) w Krakowie skazał Żubryda na karę śmierci za zdradę tajemnic państwowych[1]. W drodze na egzekucję, pomimo postrzału, udało mu się zbiec z transportu i wrócić do Sanoka.

W sierpniu roku 1944 po wkroczeniu Armii Czerwonej zgłosił się do sowieckiego dowództwa z chęcią kontynuowania dalszej współpracy. Odkomenderowano go do placówki NKWD, gdzie pełnił funkcje oficera śledczego i tłumacza; jako śledczy różnił się od innych tym, że nie torturował przesłuchiwanych, tylko umożliwiał im ucieczkę, jednocześnie ostrzegając ich o planach dalszych aresztowań ich współtowarzyszy broni. Wkrótce objął stanowisko zastępcy szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sanoku i otrzymał w UB stopień porucznika.

W czerwcu 1945 wyprowadził z gmachu urzędu przy ul. Sienkiewicza 5 w Sanoku dziesięciu więźniów podejrzewanych o przynależność do Armii Krajowej. Nie zatrzymywany przez nikogo, wraz ze swą grupą oddalił się w stronę Krosna. Następnego dnia, po ujawnieniu fortelu, UB-ecy aresztowali teściową i czteroletniego syna Żubryda.

 

Po ucieczce z UB Żubryd utworzył i został dowódcą Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ kryptonim "ZUCH". Oddział w okresie największego rozkwitu liczył około 300 żołnierzy i składał się z byłych partyzantów AK oraz dezerterów z MO, UB i LWP.

15 czerwca 1945 „żubrydowcy” zastrzelili szefa sanockiego PUBP Tadeusza Sieradzkiego, po czym wzięli do niewoli załogę posterunku MO w Haczowie i zagrozili rozstrzelaniem milicjantów, jeśli syn i teściowa Żubryda nie zostaną zwolnieni. 23 marca 1946 roku w Nowosielcach został zatrzymany przez UB Mieczysław Kocyłowski ps. "Czarny" - zastępca Antoniego Żubryda. W maju 1946 roku „żubrydowcy” zlikwidowali szefa sztabu 8. Dywizji Piechoty ppłk. Teodora Rajewskiego i sowieckiego mjra Piwowara. W kilkanaście dni później niedaleko Niebieszczan, podkomendni Żubryda zabili szefa Wydziału Polityczno-Wychowawczego 8 DP, mjr. Abrahama Premingera. 15 czerwca 1946 roku oddział Żubryda rozbił placówkę UB w Haczowie.

Oddział „Żubryda” został ostatecznie rozbity przez pracowników Informacji Wojskowej z 8 Dywizji Piechoty, którzy wprowadzili do oddziału własnych ludzi. Dzięki nim 23 czerwca 1946 roku grupa Kazmierza Kocyłowskiego została otoczony przez 32 Pułk Piechoty w rejonie Niebieszczan; do niewoli dostało się wówczas 21 partyzantów; trzech schwytanych „żubrydowców” zostało publicznie powieszonych.

Żubryd, zdając sobie sprawę z beznadziejności sytuacji, postanowił wraz z żoną przedrzeć się do Austrii. O zmierzchu 24 października 1946 roku Żubrydowie przybyli do Malinówki. Był wraz z nimi towarzysz broni Jerzy Vaulin vel Mar. Vaulin, były żołnierz AK znany z brawurowych akcji podczas walk z Niemcami, posługiwał się wówczas pseudonimem "Bronek" (kilka miesięcy wcześniej został zwerbowany przez UB jako tajny współpracownik ps. "Mewa" i został "wysłany" do oddziału Żubryda). Żubryd pozostawił małżonkę i wraz a Vaulinem poszli sprawdzić dalszą trasę przemarszu. Kiedy obaj weszli do lasu Vaulin niepostrzeżenie wyjął z kabury swojego browninga – kal. 7,65 mm i strzałem w tył głowy zabił Antoniego Żubryda. Chwilę potem podstępem zwabił w to samo miejsce będącą w ósmym miesiącu ciąży Janinę Żubryd i zastrzelił ją również na miejscu. Tego samego dnia został aresztowany ich 5-letni syn Janusz. Następnego dnia UB zabrała ciała małżeństwa Żubrydów. Nigdy nie odnaleziono miejsca ich pochówku.

Za: wikipedia



Materiał filmowy 1 :






Informujemy, iż w celu optymalizacji treści na stronie, dostosowania ich do potrzeb użytkownika, jak również dla celów reklamowych i statystycznych korzystamy z informacji zapisanych w plikach cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z naszej strony, bez zmiany ustawień w przeglądarce internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies, opisaną w Polityce prywatności.